ازتون دعوت می کنم مصاحبه مدرسه فیلمسازی و پژوهش سینمایی هیلاج رو با مهرداد اسکویی که به مناسبت آغاز دومین جشنواره فیلم و تئاتر هیلاج انجام شده بخونید:

*آیا تجربه مستندسازی می تواند در ساخت فیلم داستانی به هنر جویان کمک کند؟

- در کل فیلم سازی در مقدمات و اصول اولیه یکسان پیش می رود اما در ادامه به نظر من سینمای مستند و داستانی دو فضای کاملا متفاوت دارند. کسی که فیلم کوتاه مستند می سازد، نمی تواند لزوما فیلم کوتاه داستانی خوبی نیز بسازد.نوع برخوردها و روایت ها متفاوت است. شما در مستند سازی با امر واقع رو در رویی می کنید اما در فیلم سازی داستانی قصه را از پایه تخیل می کنید. پس دو جهان متفاوت می شود که هر کدام برای روایت و طراحی ساختار و شیوه های بیانی از راه های متفاوتی می روند. خیلی وقت ها به بعضی از هنر جویان مستندسازی توصیه میکنم به کلاس داستان نویسی بروند یا به دنبال ساخت فیلم های داستانی باشند. چون درک می کنم که علاقه شان به قصه گویی متخیل است و صبر و حوصله ی تحقیق و رودررویی با امر واقع و شکل بخشی و معنا بخشی به آن مسأله شان نیست .در نتیجه، نگاه این چنینی که کدام یک پیش زمینه دیگری است نگاه غلطی است. دو فضای کاملا متفاوت و مجزا است. ما مستندسازان بسیار خوبی داریم که نمی توانند فیلم کوتاه داستانی بسازند و همین طور بالعکس. اما همیشه دانش مستندسازی و تجربه های آن به کمک سینماگران داستانی آمده به خصوص در امر باورپذیری.

*به نظر می‌رسد بیشتر هنر جویان تمایل به کار در زمینه سینمای داستانی دارند به نظر شما علت این مسئله چیست؟

- امروز جواب دادن به این سوال سخت است. شاید ده سال پیش می شد به راحتی پاسخ این سوال را داد. الان میبینم که گاهی برای برگزاری کلاس ۲۰ نفره فیلم سازی مستند باید از بین حدود ۲۰۰ نفر متقاضی مشتاق، انتخاب کنیم و این نشان می دهد که تا حدی توازن بر قرار شده است. چه در زمینه مستند و چه در زمینه داستانی حدود شصت تا هفتاد در صد متقاضیان در ادامه مسیر حرفه ای ریزش می کنند و تنهاحدود ٣٠ درصد جدی هستند و می مانند. اصولا فیلم ساز ماندن و فیلم ساز حرفه ای شدن، کار دشواری است و نیاز به صبر و پختگی دارد؛ در هر گام سوالات بسیاری پیش می آید و ذهن ما باید آماده باشد و آمادگی یادگیری گام به گام و تجربه کردن مرحله به مرحله را داشته باشیم. شما به عنوان فیلم ساز به خصوص در سینمای مستند، باید با فلسفه، روان شناسی، جامعه شناسی وجهان درون آشنا باشید. باید مساله داشته باشید. نیاز به طرح سوالات ذهنی و درونی در مواجهه با رویداد های پیرامونی و بیرونی از ضرورت های فیلم سازهای مستند است. هنرجویان علاقه مند به سینمای داستانی معمولا برای ساخت فیلم بلند، اکران و… بلند پروازی های بسیاری دارند که معمولا تعداد کمی به این نقطه می رسند. آنهایی که پیگیرند و مستمر کار می‌کنند و از خودشان خلاقیت برز می دهند، می توانند وارد فضای حرفه ای می شوند.در سینمای مستند آنهایی که لذت درک و کشف حقیقت و خلاقیت هایی روایی و ساختاری در ارایه ایده و موضوعشان را می یابند و تاثیر فیلم شان را بر مخاطب کنجکاو و فرهیخته می بینند ، عاشق کارشان می شوند و به ای راحتی از حرفه شان دل نمی کنند.به شخصه فکر میکنم این که کدام یک از انواع سینما را انتخاب میکنیم مهم نیست. مهم این است که چقدر در آن رشته می مانیم، پیشرفت میکنیم و درست ادامه میدهیم. به این معنا که بعد ها بتوانیم بگوییم این آدم فیلمسازی را صرفا برای فیلمسازی دنبال نمی کند و جهان بینی و فلسفه خاص خودش را به زبان سینما به ما نشان میدهد. من در طی این سال ها هنر جویان بسیاری را دیده ام که دوره دیده اند و دیگر خبری از آن ها نشده . و تعداد کمی که با صبر و تامل و یادگیری و تجربه ی گام به گام به مراحل بالای فیلمسازی رسیده اند که ما به عنوان مخاطب همیشه منتظر فیلم جدیدشان هستیم. منتظر حرف جدید و ساختار و روایت و نوع نگاه متفاوت او .

*آیا میتوان گفت که با داشتن اطلاعات کلی درباره سینما می توان وارد فضای ساخت مستند شد؟

- این یک تفکر اشتباه است. به عقیده من برای یک مستند ساز حرفه ای آموزش هرگز به پایان نمیرسد . من که مستند ساز حرفه ای هستم، به این معنا که از این را امرار معاش میکنم،هنوز در کار، سر کلاس ها یا در گفت و گوهای همیشگی و پیوسته با همکاران نازنین ام در مورد مسائل مختلف فیلم سازی مستند، دایم به یافته های جدید و تجربه های نویی می رسیم که ما را به هیجان می آورد و از خستگی و تکرار و ملال دورمان می کند.. در بحث آموزش گام به گام، در سینما مستندِ جهان اتفاقات تازه‌ای میافتد؛ ولیدانشگاه‌های ما دستور العمل آموزش به روزی درباره سینمای مستند ندارند؛ هنوز هم بیشترشان به روش آموزش قدیمی عمل میکنند و به کسانی که به دنبال مستند سازی متفاوت و با علم روز هستند نمی توانند کمکی کنند. من هنرجویانی داشتم که یک سال مداوم با آن ها کلاس گذرانده ام؛ وارد فضای حرفه می شوند و همچنان در دورهها و گروههای مختلف در ایران و یا خارج از ایران به دنبال یاد گیری و تجربه هستند؛ خودشان میگویند ما تازه بعد از یک سال می‌فهمیم که باید چه کار کنیم. بیشتر آنها جز مستند سازان مهم آینده هستند، آینده نه چندان دور…

*با این حساب در زمینه آمورش مستندسازی نمی‌شود روی دانشگاه‌ها حساب باز کرد. سؤالی که پیش می آید این است که آیا آموزشگاه‌های سینمایی یا انجمن سینمای جوان گام موثری برای آمورش مستندسازی برداشته اند؟

- درانجمن سینمای جوان تلاش هایی صورت گرفته. در جریان هستم که کارگروه‌هایی برای طراحی آموزش کلان در کشور با کمک اساتید این رشته تشکیل شده است. امیدوارم اتفاقات مثبتی در این زمینه رخ دهد. انجمن مستند سازان هم نتوانسته برنامه مستقل و مستمریطراحی کند. ما در زمینه آموزش مستند موفق نبوده ایم.اما گام هایی خوبی در حال برداشته شدن هست که قابل تقدیر است.به خصوص دعوت از اساتید خوب ملی و جهانی در جشنواره هایی مثل سینما حقیقت و فیلم کوتاه تهران. اخیرا هم کارگاه هایی متنوعی را این مراکز در طی سال برگزار می کنند که از سطح کیفی خوبی برخوردار است. در مورد آموزشگاهای آزاد هم بسیار بسته به معلم هایی است که از آنها دعوت به همکاری میشود.اگر آموزش مان را آسیب شناسی نکنیم و نگاهمان را به مسئله آموزش مستند سازی به‌روز نکنیم،اتفاق پیشبرنده ای رخ نخواهد داد.

*امسال دومین جشنواره فیلم و تئاتر هیلاج برگزار می‌شود. فکر می‌کنید برگزاری چنین جشنواره هایی توسط آموزشگاه‌های آزاد چه تأثیری بر روی هنر جویان خواهد گذاشت؟

- این که هنر جو خودش را در کنار هنر جویانی ببیند که در سالیان قبل دوره دیده اند و الان در سینما کار میکنند، می تواند در او انگیزه ای به‌وجود آورد که اگر درست حرکت کند و وقت بگذارد، مطالعه و تجربه کند و صبر داشته باشد، می تواند مانند خیلی از آنها وارد فضای حرفه ای شود. جشنواره به نظرم یک شور و انرژی ایجاد می کند و فکر میکنم که اتفاق بسیار فرخنده ای است. کشور ما هم که کشور جشنوارههاست! چه‌قدر خوب است که موسسات خصوصی بتوانند چنین کارهایی را برنامه ریزی کنند. ضمن اینکه هیلاج یک خانواده بزرگ است که سالها هنرجویان آن کنار هم درس خوانده‌اند و الان خیلی از آن‌ها فیلم سازان شناخته شده ای هستند که خودشان به عنوان مدرس . فکر میکنم این پیوستگی و استمرار نتیجه داده و خیلی از هنرجویان دیروز، حرفه ای های امروز شده اند و این می تواند چراغ راهی باشد برای آینده. امیدوارم این مسیر ادامه یابد و مشعل دانایی تا همیشه دست به دست شود.